Uniwersytet Wrocławski
  Kontakt |  Poczta (UNI) |  Poczta (archeo) |  Uniwersytet Wrocławski  |  Biblioteka Uniwersytecka |  WNHiP

Tytuł projektu:

Kultura lateńska na Śląsku. Chronologia, zasięg i ponadregionalne powiązania

Finansowanie:

Finansowane z NCN, konkurs FUGA 2 (2013/08/S/HS3/00278), 2013-2016.

Kierownik projektu:

dr Przemysław Dulęba

Opis:

Osadnictwo kultury lateńskiej, z którą identyfikuje się znanych ze źródeł historycznych przedstawicieli plemion celtyckich, było bardzo istotnym epizodem w dziejach Śląska. Dzięki projektowi pt. "Kultura lateńska na Śląsku. Chronologia, zasięg i ponadregionalne powiązania" powstała zdigitalizowana baza danych uwzględniająca zdecydowaną większość obecnie dostępnych źródeł archeologicznych. Dzięki niej możliwe są dalsze studia nad tematem osadnictwa celtyckiego, które od ponad czterdziestu lat nie doczekało się pełnej i obejmującej znacznie powiększony zasób źródeł monografii. Głównym efektem projektu jest katalog obejmujący informacje, niekiedy bardzo szczegółowe i rozległe dotyczące ponad 500 stanowisk archeologicznych, na których natrafiono na znaleziska związane z osadnictwem Celtów.

Dzięki badaniom terenowym zweryfikowano kilkanaście stanowiska z materiałami kultury lateńskiej. Oprócz intensywnej prospekcji powierzchniowej prowadzono badania geofizyczne, głównie z wykorzystaniem metody magnetycznej, ale także i georadarowej, na stanowiskach w Samborowicach na Górnym Śląsku oraz w Strachowie, Kondratowicach i Gębicach na Dolnym Śląsku. Trzy wspomniane stanowiska z Dolnego Śląska zostały wytypowane na podstawie dostępnych zdjęć lotniczych i satelitarnych, na których zarejestrowano wyraźne ślady specyficznych konstrukcji, bardzo przypominających tzw. obiekty rowkowe, które w okresie lateńskim towarzyszyły wybranym pochówkom. Jeden z tych obiektów znaleziony w Gębicach (pow. strzeliński), zweryfikowano badaniami wykopaliskowymi. Obiekt ten okazał się nieco starszy chronologicznie niż przypuszczano i należy go łączyć z wpływami kultury halsztackiej, z której wywodzi się kultura lateńska. Najbardziej intensywne i zróżnicowane (prospekcja powierzchniowa, magnetyczna, lotnicza, badania wykopaliskowe) prace badawcze prowadzono w mikroregionie dorzecza Psiny i Troii na Górnym Śląsku, gdzie zlokalizowano bardzo intensywne ślady bytności osadników celtyckich. Najlepiej został przebadany obszar miejscowości Samborowice (pow. raciborski), gdzie na dwóch stanowiskach (nr 13 i 17) prowadzono badania wykopaliskowe. Oba wspomniane stanowiska to pozostałości osad. Odkryto tam kilka bardzo dobrze zachowanych reliktów budynków celtyckich, datowanych głównie na okres środkowolateński (lata ok. 260/250 - 125/115 przed Chrystusem), w których znajdowano liczne zabytki, w tym bardzo duże ilości naczyń ceramicznych, a także metalowe ozdoby i części stroju, ozdoby ze szkła i bursztynu, szeroki asortyment żelaznych narzędzi, a także przedmiotów codziennego użytku wykonanych z kamienia i gliny. Liczne zwierzęce szczątki kostne pochodzące z dobrze zadokumentowanych obiektów posłużą do dalszej szczegółowej analizy gospodarki jaką stosowali Celtowie na ziemiach polskich. Pobrano także bardzo dużą liczbę próbek do analiz archeobotanicznych, które również są analizowane pod kontem studiów nad gospodarką, ale także mogą posłużyć do precyzyjnych datowań radiowęglowych (izotop węgla 14C). Osady w Samborowicach dostarczyły wielu istotnych informacji dotyczących rozwoju rzemiosła i handlu w okresie dominacji celtyckich plemion. W jednym z odkrytych budynków natrafiono na pozostałości potwierdzające istnienie warsztatu obróbki bursztynu, który był najprawdopodobniej sprowadzany z wybrzeża Bałtyku. Jest to jedno z nielicznych tego typu znalezisk z obszarów kultury lateńskiej.

Dzięki dokładnej analizie źródeł możliwe było prześledzenie kontaktów miejscowych społeczności kultury lateńskiej z ich pobratymcami zamieszkującymi obszary na południe od Karpat i Sudetów. Do niedawna sugerowano, że osadnictwo celtyckie z obszaru Dolnego Śląska zostało zapoczątkowane przez Celtów przybyłych z obszaru północnej części Kotliny Czeskiej. Dzisiaj wydaje się, że tak jak w przypadku Górnego Śląska, miejscem z którego pochodzą osadnicy celtyccy Dolnego Śląska są Morawy. Na stanowiskach z obszaru Śląska zidentyfikowano niewielką grupę zabytków bardzo typowych dla terenu Kotliny Karpackiej, gdzie w okresie dominacji plemion celtyckich funkcjonowało bardzo rozwinięte osadnictwo. Zaskakującym było również zarejestrowanie kilku znalezisk, które są charakterystyczne dla obszaru zachodniej Europy (m in. Szwajcarii czy północnej Italii), co dobitnie potwierdza rozległe kontakty miejscowych społeczności. Istotną kwestią, nad którą pracowano również w projekcie było zagadnienie upadku osadnictwa celtyckiego i pojawiania się najstarszych śladów następujących po niej kultur jastorfskiej i przeworskiej, identyfikowanych z plemionami germańskimi.

Wykonowcy/zespół:

Zdjecia/ryciny:

Strona projektu:

celtyckapolska.pl

Uniwersytet Wrocławski | Instytut Archeologii UWr | ul. Szewska 48 | 50-139 Wrocław | Telefon: 071-375-2975 | Fax: 071-3752-882 | e-mail

Kontakt | Poczta | Uniwersytet Wrocławski | Biblioteka Uniwersytecka